Truy cập

Hôm nay:
1
Hôm qua:
0
Tuần này:
1
Tháng này:
0
Tất cả:
230619

ĐÌNH NGÔ XÁ HẠ - DI TÍCH CÁCH MẠNG

Đăng lúc: 10/11/2022 (GMT+7)
100%

DI TÍCH CÁCH MẠNG - ĐÌNH NGÔ XÁ HẠ

LÀNG ĐỒNG CHÍ, XÃ MINH TÂM, HUYỆN THIỆU HOÁ

Tổng quan về làng Đồng Chí nay – làng Ngô Xá Hạ xưa

Làng Ngô Xá Hạ xưa, Đồng Chí ngày nay là một làng Việt cổ, đất rộng, người đông. Từ thủa lập làng đến nay, đã trải qua hàng trăm năm tồn tại. Từ một xóm nhỏ Cồn Làng Đông, dần dần trở thành một làng trù phú khang trang, xanh, sạch, đẹp, đáng sống và ngày nay đã trở thành làng nông thôn mới.

Ngược dòng thời gian, chúng ta sẽ gặp một làng quê mang đậm nét của nền văn minh lúa nước: một miền quê có những người nông dân chất phác, cần cù, chịu thương, chịu khó và sáng tạo trong lao động, có cây đa, bến nước sân đình; có nhiều nghề thủ công truyền thống như đúc lưỡi cày, trồng bông, dệt vải, trồng dâu nuôi tằm, kéo kén, ươm tơ; có nghề làm tương “tương Ngò”; có tiếng chuông chùa; có trò chơi dân gian nổi tiếng “pháo Ngò” vang bóng một thời; đồng thời cũng mang dấu ấn đặc sắc có một không hai đó là mái đình cổ kính, vừa mang nét độc đáo cổ truyền của dân tộc, vừa mang nét tiên tiến, hiện đại của kiến trúc phương Tây. Nơi đây cũng là một miền quê có truyền thống hiếu học, ngay từ thời phong kiến đã có 2 cụ đỗ cử nhân, 3 cụ đỗ tú tài.

Từ những thăng trầm, biến cố của lịch sử, đã xây dựng nên một làng quê có truyền thống yêu nước nồng nàn. Từ khi chưa có chính quyền cách mạng, nhân dân trong làng đã kiên trì đấu tranh, xây dựng các tổ chức cách mạng, có nhiều người trong tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội hoặc Tân Việt Cách mạng Đảng là những tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản sau này. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, nhân dân trong làng một lòng, một dạ theo đảng, có người là Đảng viên đầu tiên của chi bộ đảng huyện Thiệu Hóa. Nơi đây đã trở thành trung tâm của cách mạng trong huyện, trong tỉnh. Là địa chỉ đỏ để cán bộ, đảng viên thường xuyên lui về hoạt động.

Từ khi chính quyền về tay nhân dân, đến nay các phong trào cách mạng trong làng vẫn luôn đi đầu đồng thời vẫn phát huy tốt truyền thống văn hóa đặc sắc của quê hương. Cho đến hôm nay, đâu đó vẫn còn âm vang câu ca: “Nước sông Chu vừa trong, vừa mát; đường làng Ngò lắm cát dễ đi”.

Không biết làng được hình thành từ bao giờ, nhưng đến cuối đời nhà Lê, làng được gọi là Kẻ Ngò – Ngô Xá Trang, bao gồm cả làng Đồng Bào và làng Đồng Chí ngày nay. Trước thế kỷ XIX làng có tên gọi là Sơn Thượng, xã Ngô Xá, tổng Lôi Dương, huyện Lôi Dương, phủ Thiệu Thiên. Trong sách “Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX” của nhà xuất bản Khoa học xã hội (1981), tổng Lôi Dương có 28 xã, thì 3 làng của xã Thiệu Minh đều có trong danh sách đó là thôn Thượng Cựu thôn thuộc xã Ngô Xá, Ngô Xá, Hạ Xá.

Năm Tự Đức thứ Năm (1852), trong sắc phong cố đội (ông Hoàng Đình Đạo) họ Hoàng Đình làng Đồng Chí ghi rõ: quê Hạ Thôn, xã Ngô Xá, tổng Lôi Dương, huyện Lôi Dương, phủ Thọ Xuân. Sách Đại Nam nhất thống Chí năm Thành Thái thứ Tám (1897) tổng Lôi Dương chia làm 2 tổng là Lôi Dương và Xuân Lai, đến năm Thành Thái thứ 12 (1900), 2 tổng này chuyển về huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Hóa. Cũng từ đây tổng Lôi Dương thành 2 tổng là Xuân Phong và Xuân Lai, Tổng Xuân Lai gồm các làng của Thiệu Toán (trừ Toán Thắng), 3 làng xã Thiệu Minh cũ, 3 làng Đồng Thanh, Đồng Tâm, Đồng Tiến của Thiệu Tâm cũ và 4 làng của Thiệu Chính cũ. Sau này xã Ngô Xá được chia thành 2 làng: thôn Hạ xá Ngô Xá thành Ngô Xá Hạ, thôn Thượng xã Ngô Xá thành Ngô Xá Thượng thuộc Tổng Xuân Lai, phủ Thiệu Hóa, tên các làng này được duy trì đến cách mạng tháng Tám 1945.

Sau Cách mạng tháng Tám, nhà nước chủ trương bỏ cấp tổng thành lập cấp xã. Từ tháng 12 năm 1945 các làng xã Thiệu Minh cũ thuốc xã Đại Đồng.

Đồng thời sự thay đổi thì Ngô Xá Thượng đổi thành làng Đồng Bào, Ngô Xá Hạ đổi thành làng Đồng Chí, Hà Thanh đổi thành làng Đồng Minh.

Năm 1947, huyện Thiệu Hóa lại điều chỉnh địa giới hành chính cấp xã, theo đó thành lập 12 xã lớn, xã Đại Đồng lớn có 14 làng gồm xã Đại Đồng cũ và xã Hồng Thái. Làng Đồng Chí vẫn giữ nguyên tên cũ. Đến năm 1954, huyện Thiệu Hóa lại điều chỉnh địa giới hành chính, 12 xã thành 31 xã, xã Đại Đồng chia làm 3 xã là xã Thiệu Minh, Thiệu Tâm và Thiệu Hòa. Xã Thiệu Minh gồm 3 làng: Đồng Bào, Đồng Chí, Đồng Minh.

Đến tháng 12 năm 2019, xã Thiệu Minh một lần nữa ghép với xã Thiệu Tâm thành xã Minh Tâm.

2. Tên gọi: Di tích Cách mạng Đình Ngô Xá Hạ.

3. Địa điểm: Đình Ngô Xá Hạ toạ lạc trên mảnh đất bằng phẳng ở trung tâm làng Đồng Chí xã Thiệu Minh (nay là xã Minh Tâm), huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá.

Từ thành phố Thanh Hoá đi về hướng Tây, theo quốc lộ 45 qua Rừng Thông, đến Ngã Ba Chè đi thằng vào tỉnh lộ 515, qua Thiệu Vận, qua Hậu Hiền, rẽ phải vào xã Thiệu Minh cũ, đi khoảng 2 km đến làng Đồng Chí. Đình Ngô Xá Hạ nằm ở Trung tâm làng Đồng Chí.

4. Lịch sử hình thành: Đình được xây dựng năm 1924, khánh thành năm 1925. Trước khi đình được xây dựng, tại vị trí này đã tồn tại một ngôi đình cũ, theo ý của cụ Cử Ngò phá ngôi đình cũ, xây dựng ngôi đình mới này (Cụ cử Ngò tức Hoàng Văn Khải – Cụ là là Nghị viên xứ Trung Kỳ - Sĩ phu tham gia kháng thuế ở Trung Kỳ, bị Pháp bắt đày đi Côn Đảo 9 năm – một trong những người sáng lập Tân Việt Cách mạng Đảng ở Thanh Hoá. Tổ chức Tân Việt cách mạng đảng là một trong 3 tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Đông Dương sau này).

Cụ Cử Ngò lo vận động kinh phí để thi công; ông Tú Thu (em cụ Cử Ngò) chịu trách nhiệm thiết kế và tổ chức xây dựng. Thợ mộc thuê làng Đạt Tài, thợ nề, ngoã thuê thợ Hoằng Nghĩa của huyện Hoằng Hoá, một số thanh niên trai tráng tráng làng cũng được huy động tham gia xây dựng đình. Mục đích xây dựng đình là nơi sinh hoạt chứ không phải nơi tế tự, vì thế phương án kiến trúc đình Ngô Xá Hạ kiểu dáng kiến trúc hoàn toàn khác với những ngôi đình truyền thống trước và sau đó.

5. Sự kiện nhân vật lịch sử:

Trong cách mạng tháng Tám năm 1945, làng Ngô Xá Hạ được chọn làm nơi thành lập Uỷ ban giải phóng dân tộc để rút kinh nghiệm trong toàn tỉnh. Ngay sau khi ra đời, Uỷ ban giải phóng làng Ngô Xá Hạ đã tiến hành thu triện đồng của Lý trưởng và giải tán bộ máy chức dịch tay sai, kể cả lực lượng tuần phiên. Ngoài ra, Uỷ ban giải phóng ở đây còn tiến hành cả việc chia lại công điền, công thổ cho nhân dân. Trong những ngày sục sôi cướp chính quyền ở Phủ lỵ Thiệu Hoá, đình Ngô Xá Hạ là nơi tập hợp lực lượng trong làng, trong tổng tham gia cướp chính quyền ở Thiệu Hoá vào đêm 18/8/1945. Đến ngày 23 tháng 9 năm 1945, dưới sự chỉ huy của đồng chí Hoàng Tiến Trình (lão thành cách mạng trong làng) các đơn vị tự vệ chiến đấu của các huyện Thiệu Hoá, Vĩnh Lộc, Yên Định tập trung tại đình Ngô Xá Hạ tiến về Thị xã Thanh Hoá tham gia cuộc mít tinh lớn của tỉnh để chứng kiến sự ra mắt của Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thanh Hoá.

Trong cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống thực dân Pháp, vùng đất Thiệu Hoá nói chung là nơi sơ tán của các cơ quan trung ương, nhiều nhà khoa học nổi tiếng như Đặng Thai Mai, Trần Văn Giàu, Đào Duy Anh, Nguyễn Mạnh Tường, Mai Thúc Hào, Cao Xuân Huy, thiếu tướng Nguyễn Sơn (lưỡng quốc tướng quân) …. đã từng sinh sống và làm việc tại làng và đình Ngô Xá Hạ. Riêng ngôi đình Ngô Xá Hạ là nơi đặt trường Trung học kháng chiến Nguyễn Thượng Hiền của khu Ba năm 1949 – 1954. Nhiều nhà khoa học hàng đầu, sĩ quan cao cấp trong quân đội, một số lãnh đạo nhà nước đã từng học tập và gắn bó ở ngôi trường này như Bộ trưởng Y tế Đỗ Nguyên Phương.

Từ năm 1945 – những năm 1960, Đình Ngô Xá Hạ vừa là trung tâm hội trường của xã Thiệu Minh, vừa là nơi tổ chức nhiều sự kiện trọng đại của huyện Thiệu Hoá.

Trong thời kỳ đổi mới, Đình Ngô Xá Hạ là nơi được đón tiêp đồng chí Thượng tướng Lê Khả Phiêu – Thường trực Bộ Chính trị (1996), đồng chí Lê Huy Ngọ - Bộ trưởng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, đồng chí Tô Huy Rứa – Uỷ viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương và nhiều đồng chí lãnh đạo tỉnh, huyện.

Năm 2014, xã Thiệu Minh xây Hội trường mới, trả ngôi đình Ngô Xá Hạ về cho làng Đồng Chí làm nơi sinh hoạt chung của làng.

Từ những công lao mà cán bộ, đảng viên và nhân dân trong làng đóng góp với đất nước, làng Ngô Xá Hạ vinh dự được Chủ tịch nước tặng “Kỷ niệm chương” và bằng “Có công với nước”; đình Ngô Xá Hạ được công nhận là Di tích Cách mạng cấp tỉnh.

6. Diện tích đất đai:

- Diện tích toàn bộ khuôn viên: 5.020 m2

- Diện tích xây dựng: 216 m2

7. Chủ sở hữu đất đai: UBND xã Minh Tâm.

8. Kiến trúc:

Đình nằm ở trung tâm làng Ngô Xá, có cuộc đất hình thế “núi trước, sông sau”. Kiến trúc đình là một toà nhà hình chữ Nhật, được xây thông hiên ở bốn mặt. Mặt trước của hiên (cũng là hướng chính của đình) mở về hướng Nam. Có 11 cửa cuốn vòm. Ngăn cách mở mỗi cửa này là hệ thống cột tròn độc lập và cột kép để tạo nên sự cân đối, hài hoà mỗi cửa. Và trên thân của những cột trụ này còn được đắp hệ thống các đường gờ chỉ để tạo dáng thanh thoát mềm mại. Phía dưới mặt hiên ngoài cửa chính là hệ thống lan can gắn các con tiện chạy suốt chiều dài 10 cửa hai bên, còn cửa giữa để thông ra phía trước thành một sảnh hiên hình bán lục giác có tường hoa lan can thấp ở phía trước và bậc tam cấp hai bên để đi xuống sân đình. Ở ba mặt còn lại, bậc tam cấp chỉ khác ở chỗ là không có khán đài; lối đi xuống không mở sang hai bên mà mở thẳng một lối xuống sân đình.

Cấu trúc bộ mái đình gồm 4 mái; Hai mái chính nằm ở chiều rộng ngôi đình, hai mái nhỏ được hạ thấp dưới vỉ ruồi, theo tỉ lệ dốc phù hợp và được lợp ngói vẩy cá. Xung quanh hệ thống mái cũng được xây dựng lan can con tiện, người thợ đã tạo dáng hình búp sen ở khoang giữa và các góc mái là hình các đài sen (4 đài sen và 24 búp sen). Bức lan can chắn mái này vừa thực làm nhiệm vụ trang trí vừa chắn nước mưa ở mái đình chảy xuống dồn vào bốn ống máng dẫn nước xuống tận mặt đất ở bốn góc đình. Đỉnh nóc đình chỉ đắp bờ nóc và để trống, bốn góc bờ quyết xây vuông vức, không có phù điêu. Tuy nhiên, ở bốn mặt chính giữa các bức lan can chắn mái, người thợ đã đắp những bức phù điêu theo kiểu hình lá cúc cách điệu; ở phía trong, phía trên và phía dưới đắp đề các thông tin theo ý đồ tư tưởng của chủ công trình. Phía Bắc đề Đình Ngô Xá Hạ (bằng chữ quốc ngữ); phía Tây để năm xây dựng 1925, phía Đông đề “Ất Sửu trọng xuân” bằng chữ hán; phía Nam ở trên đắp mặt đồng hồ Tây, mặt thể hiện bằng chữ số Ả Rập, kim giờ chỉ 12 h, kim phút chỉ 30 phút, ở dưới đề 2 chữ hán dịch nghĩa là Ngô Đình.

Bên trong hệ thống hiên là nội đình được xây vuông vức 4 mặt. Phía Nam (mặt chính) mở 3 cửa ra vào; phía Bắc mở một cửa lớn ở giữa thông với hiên và tam cấp, hai cửa sổ hai bên; phía Đông và phía Tây đều mở một cửa ra vào thông với cửa hiên chính và thẳng góc với tam cấp. Toàn bộ cửa đi và cửa số của đình trước đây đều có 2 lớp, trong kính, ngoài chớp (bằng gỗ lim).

Đình không có cấu trúc vì kèo truyền thống – tức hệ thống cột, kèo , kẻ, câu đầu, đấu trụ mà chỉ có 2 xà bằng lim dài 8 m được liên kết với kèo chữ A để đỡ hoành tải, rui mè và bộ mái. Phía dưới xà này là hệ thống trần được đóng bằng tóc xi (rơm rạ + bùn, đất, cốt tre); hiện nay hệ thống trần này đã hỏng; đã được tu bổ, nâng cấp thành trần tôn giả gỗ. Nền đình được lát gạch bát đất nung, không xây bệ cao thấp để các chức sắc và dân làng hội họp ngồi theo thứ tự mà chúng ta thường thấy ở các ngôi đình cổ, mà ở đây tạo thành phòng rộng bằng phẳng; khi họp làng, dân trải chiếu ngồi ngang nhau. Đấy là những đặc điểm của kiến trúc đình Ngô Xá Hạ, vì thế mà nó trở thành độc đáo trong hệ kiến trúc thời nhà Nguyễn nước ta. Điều đặc biệt hơn là đến thế kỷ XIX và 45 năm sau đó (thời gian nhà Nguyễn tồn tại), các công trình kiến trúc đình làng thường gắn với việc thờ thành hoàng làng để phục vụ nhu cầu sinh hoạt tinh thần, tín ngưỡng. Riêng mặt kiến trúc, đình Ngô Xá Hạ có sự giao thoa văn hoá Đông – Tây bởi những người chủ trương dựng đình ở thời điểm này đã có sự tiếp xúc và học hỏi sự du nhập của kiến trúc phương Tây (cụ thể là kiến trúc Pháp) vào nước ta những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

9. Giá trị khoa học, lịch sử:

Đình Ngô Xá Hạ rất có giá trị nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học, đặc biệt là truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng của quê hương đối với thế hệ hiện tại và mai sau.

Trần Cảnh


z3869796577419_365da06a140500e965211c4c54e01677.jpg
z3869796577685_f5e3aaffa87ef6ab9d8b11ff9454ff2b.jpg
z3869796578255_314658debf95a1b211022be0765ed74a.jpg
z3869796580633_69953f648c289a2843865ea1ca295352.jpg
z3869707950695_261199fe0e0e0336d4bb2107fe24891e.jpg



ĐÌNH NGÔ XÁ HẠ - DI TÍCH CÁCH MẠNG

Đăng lúc: 10/11/2022 (GMT+7)
100%

DI TÍCH CÁCH MẠNG - ĐÌNH NGÔ XÁ HẠ

LÀNG ĐỒNG CHÍ, XÃ MINH TÂM, HUYỆN THIỆU HOÁ

Tổng quan về làng Đồng Chí nay – làng Ngô Xá Hạ xưa

Làng Ngô Xá Hạ xưa, Đồng Chí ngày nay là một làng Việt cổ, đất rộng, người đông. Từ thủa lập làng đến nay, đã trải qua hàng trăm năm tồn tại. Từ một xóm nhỏ Cồn Làng Đông, dần dần trở thành một làng trù phú khang trang, xanh, sạch, đẹp, đáng sống và ngày nay đã trở thành làng nông thôn mới.

Ngược dòng thời gian, chúng ta sẽ gặp một làng quê mang đậm nét của nền văn minh lúa nước: một miền quê có những người nông dân chất phác, cần cù, chịu thương, chịu khó và sáng tạo trong lao động, có cây đa, bến nước sân đình; có nhiều nghề thủ công truyền thống như đúc lưỡi cày, trồng bông, dệt vải, trồng dâu nuôi tằm, kéo kén, ươm tơ; có nghề làm tương “tương Ngò”; có tiếng chuông chùa; có trò chơi dân gian nổi tiếng “pháo Ngò” vang bóng một thời; đồng thời cũng mang dấu ấn đặc sắc có một không hai đó là mái đình cổ kính, vừa mang nét độc đáo cổ truyền của dân tộc, vừa mang nét tiên tiến, hiện đại của kiến trúc phương Tây. Nơi đây cũng là một miền quê có truyền thống hiếu học, ngay từ thời phong kiến đã có 2 cụ đỗ cử nhân, 3 cụ đỗ tú tài.

Từ những thăng trầm, biến cố của lịch sử, đã xây dựng nên một làng quê có truyền thống yêu nước nồng nàn. Từ khi chưa có chính quyền cách mạng, nhân dân trong làng đã kiên trì đấu tranh, xây dựng các tổ chức cách mạng, có nhiều người trong tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội hoặc Tân Việt Cách mạng Đảng là những tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản sau này. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, nhân dân trong làng một lòng, một dạ theo đảng, có người là Đảng viên đầu tiên của chi bộ đảng huyện Thiệu Hóa. Nơi đây đã trở thành trung tâm của cách mạng trong huyện, trong tỉnh. Là địa chỉ đỏ để cán bộ, đảng viên thường xuyên lui về hoạt động.

Từ khi chính quyền về tay nhân dân, đến nay các phong trào cách mạng trong làng vẫn luôn đi đầu đồng thời vẫn phát huy tốt truyền thống văn hóa đặc sắc của quê hương. Cho đến hôm nay, đâu đó vẫn còn âm vang câu ca: “Nước sông Chu vừa trong, vừa mát; đường làng Ngò lắm cát dễ đi”.

Không biết làng được hình thành từ bao giờ, nhưng đến cuối đời nhà Lê, làng được gọi là Kẻ Ngò – Ngô Xá Trang, bao gồm cả làng Đồng Bào và làng Đồng Chí ngày nay. Trước thế kỷ XIX làng có tên gọi là Sơn Thượng, xã Ngô Xá, tổng Lôi Dương, huyện Lôi Dương, phủ Thiệu Thiên. Trong sách “Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX” của nhà xuất bản Khoa học xã hội (1981), tổng Lôi Dương có 28 xã, thì 3 làng của xã Thiệu Minh đều có trong danh sách đó là thôn Thượng Cựu thôn thuộc xã Ngô Xá, Ngô Xá, Hạ Xá.

Năm Tự Đức thứ Năm (1852), trong sắc phong cố đội (ông Hoàng Đình Đạo) họ Hoàng Đình làng Đồng Chí ghi rõ: quê Hạ Thôn, xã Ngô Xá, tổng Lôi Dương, huyện Lôi Dương, phủ Thọ Xuân. Sách Đại Nam nhất thống Chí năm Thành Thái thứ Tám (1897) tổng Lôi Dương chia làm 2 tổng là Lôi Dương và Xuân Lai, đến năm Thành Thái thứ 12 (1900), 2 tổng này chuyển về huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Hóa. Cũng từ đây tổng Lôi Dương thành 2 tổng là Xuân Phong và Xuân Lai, Tổng Xuân Lai gồm các làng của Thiệu Toán (trừ Toán Thắng), 3 làng xã Thiệu Minh cũ, 3 làng Đồng Thanh, Đồng Tâm, Đồng Tiến của Thiệu Tâm cũ và 4 làng của Thiệu Chính cũ. Sau này xã Ngô Xá được chia thành 2 làng: thôn Hạ xá Ngô Xá thành Ngô Xá Hạ, thôn Thượng xã Ngô Xá thành Ngô Xá Thượng thuộc Tổng Xuân Lai, phủ Thiệu Hóa, tên các làng này được duy trì đến cách mạng tháng Tám 1945.

Sau Cách mạng tháng Tám, nhà nước chủ trương bỏ cấp tổng thành lập cấp xã. Từ tháng 12 năm 1945 các làng xã Thiệu Minh cũ thuốc xã Đại Đồng.

Đồng thời sự thay đổi thì Ngô Xá Thượng đổi thành làng Đồng Bào, Ngô Xá Hạ đổi thành làng Đồng Chí, Hà Thanh đổi thành làng Đồng Minh.

Năm 1947, huyện Thiệu Hóa lại điều chỉnh địa giới hành chính cấp xã, theo đó thành lập 12 xã lớn, xã Đại Đồng lớn có 14 làng gồm xã Đại Đồng cũ và xã Hồng Thái. Làng Đồng Chí vẫn giữ nguyên tên cũ. Đến năm 1954, huyện Thiệu Hóa lại điều chỉnh địa giới hành chính, 12 xã thành 31 xã, xã Đại Đồng chia làm 3 xã là xã Thiệu Minh, Thiệu Tâm và Thiệu Hòa. Xã Thiệu Minh gồm 3 làng: Đồng Bào, Đồng Chí, Đồng Minh.

Đến tháng 12 năm 2019, xã Thiệu Minh một lần nữa ghép với xã Thiệu Tâm thành xã Minh Tâm.

2. Tên gọi: Di tích Cách mạng Đình Ngô Xá Hạ.

3. Địa điểm: Đình Ngô Xá Hạ toạ lạc trên mảnh đất bằng phẳng ở trung tâm làng Đồng Chí xã Thiệu Minh (nay là xã Minh Tâm), huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá.

Từ thành phố Thanh Hoá đi về hướng Tây, theo quốc lộ 45 qua Rừng Thông, đến Ngã Ba Chè đi thằng vào tỉnh lộ 515, qua Thiệu Vận, qua Hậu Hiền, rẽ phải vào xã Thiệu Minh cũ, đi khoảng 2 km đến làng Đồng Chí. Đình Ngô Xá Hạ nằm ở Trung tâm làng Đồng Chí.

4. Lịch sử hình thành: Đình được xây dựng năm 1924, khánh thành năm 1925. Trước khi đình được xây dựng, tại vị trí này đã tồn tại một ngôi đình cũ, theo ý của cụ Cử Ngò phá ngôi đình cũ, xây dựng ngôi đình mới này (Cụ cử Ngò tức Hoàng Văn Khải – Cụ là là Nghị viên xứ Trung Kỳ - Sĩ phu tham gia kháng thuế ở Trung Kỳ, bị Pháp bắt đày đi Côn Đảo 9 năm – một trong những người sáng lập Tân Việt Cách mạng Đảng ở Thanh Hoá. Tổ chức Tân Việt cách mạng đảng là một trong 3 tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Đông Dương sau này).

Cụ Cử Ngò lo vận động kinh phí để thi công; ông Tú Thu (em cụ Cử Ngò) chịu trách nhiệm thiết kế và tổ chức xây dựng. Thợ mộc thuê làng Đạt Tài, thợ nề, ngoã thuê thợ Hoằng Nghĩa của huyện Hoằng Hoá, một số thanh niên trai tráng tráng làng cũng được huy động tham gia xây dựng đình. Mục đích xây dựng đình là nơi sinh hoạt chứ không phải nơi tế tự, vì thế phương án kiến trúc đình Ngô Xá Hạ kiểu dáng kiến trúc hoàn toàn khác với những ngôi đình truyền thống trước và sau đó.

5. Sự kiện nhân vật lịch sử:

Trong cách mạng tháng Tám năm 1945, làng Ngô Xá Hạ được chọn làm nơi thành lập Uỷ ban giải phóng dân tộc để rút kinh nghiệm trong toàn tỉnh. Ngay sau khi ra đời, Uỷ ban giải phóng làng Ngô Xá Hạ đã tiến hành thu triện đồng của Lý trưởng và giải tán bộ máy chức dịch tay sai, kể cả lực lượng tuần phiên. Ngoài ra, Uỷ ban giải phóng ở đây còn tiến hành cả việc chia lại công điền, công thổ cho nhân dân. Trong những ngày sục sôi cướp chính quyền ở Phủ lỵ Thiệu Hoá, đình Ngô Xá Hạ là nơi tập hợp lực lượng trong làng, trong tổng tham gia cướp chính quyền ở Thiệu Hoá vào đêm 18/8/1945. Đến ngày 23 tháng 9 năm 1945, dưới sự chỉ huy của đồng chí Hoàng Tiến Trình (lão thành cách mạng trong làng) các đơn vị tự vệ chiến đấu của các huyện Thiệu Hoá, Vĩnh Lộc, Yên Định tập trung tại đình Ngô Xá Hạ tiến về Thị xã Thanh Hoá tham gia cuộc mít tinh lớn của tỉnh để chứng kiến sự ra mắt của Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thanh Hoá.

Trong cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống thực dân Pháp, vùng đất Thiệu Hoá nói chung là nơi sơ tán của các cơ quan trung ương, nhiều nhà khoa học nổi tiếng như Đặng Thai Mai, Trần Văn Giàu, Đào Duy Anh, Nguyễn Mạnh Tường, Mai Thúc Hào, Cao Xuân Huy, thiếu tướng Nguyễn Sơn (lưỡng quốc tướng quân) …. đã từng sinh sống và làm việc tại làng và đình Ngô Xá Hạ. Riêng ngôi đình Ngô Xá Hạ là nơi đặt trường Trung học kháng chiến Nguyễn Thượng Hiền của khu Ba năm 1949 – 1954. Nhiều nhà khoa học hàng đầu, sĩ quan cao cấp trong quân đội, một số lãnh đạo nhà nước đã từng học tập và gắn bó ở ngôi trường này như Bộ trưởng Y tế Đỗ Nguyên Phương.

Từ năm 1945 – những năm 1960, Đình Ngô Xá Hạ vừa là trung tâm hội trường của xã Thiệu Minh, vừa là nơi tổ chức nhiều sự kiện trọng đại của huyện Thiệu Hoá.

Trong thời kỳ đổi mới, Đình Ngô Xá Hạ là nơi được đón tiêp đồng chí Thượng tướng Lê Khả Phiêu – Thường trực Bộ Chính trị (1996), đồng chí Lê Huy Ngọ - Bộ trưởng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, đồng chí Tô Huy Rứa – Uỷ viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương và nhiều đồng chí lãnh đạo tỉnh, huyện.

Năm 2014, xã Thiệu Minh xây Hội trường mới, trả ngôi đình Ngô Xá Hạ về cho làng Đồng Chí làm nơi sinh hoạt chung của làng.

Từ những công lao mà cán bộ, đảng viên và nhân dân trong làng đóng góp với đất nước, làng Ngô Xá Hạ vinh dự được Chủ tịch nước tặng “Kỷ niệm chương” và bằng “Có công với nước”; đình Ngô Xá Hạ được công nhận là Di tích Cách mạng cấp tỉnh.

6. Diện tích đất đai:

- Diện tích toàn bộ khuôn viên: 5.020 m2

- Diện tích xây dựng: 216 m2

7. Chủ sở hữu đất đai: UBND xã Minh Tâm.

8. Kiến trúc:

Đình nằm ở trung tâm làng Ngô Xá, có cuộc đất hình thế “núi trước, sông sau”. Kiến trúc đình là một toà nhà hình chữ Nhật, được xây thông hiên ở bốn mặt. Mặt trước của hiên (cũng là hướng chính của đình) mở về hướng Nam. Có 11 cửa cuốn vòm. Ngăn cách mở mỗi cửa này là hệ thống cột tròn độc lập và cột kép để tạo nên sự cân đối, hài hoà mỗi cửa. Và trên thân của những cột trụ này còn được đắp hệ thống các đường gờ chỉ để tạo dáng thanh thoát mềm mại. Phía dưới mặt hiên ngoài cửa chính là hệ thống lan can gắn các con tiện chạy suốt chiều dài 10 cửa hai bên, còn cửa giữa để thông ra phía trước thành một sảnh hiên hình bán lục giác có tường hoa lan can thấp ở phía trước và bậc tam cấp hai bên để đi xuống sân đình. Ở ba mặt còn lại, bậc tam cấp chỉ khác ở chỗ là không có khán đài; lối đi xuống không mở sang hai bên mà mở thẳng một lối xuống sân đình.

Cấu trúc bộ mái đình gồm 4 mái; Hai mái chính nằm ở chiều rộng ngôi đình, hai mái nhỏ được hạ thấp dưới vỉ ruồi, theo tỉ lệ dốc phù hợp và được lợp ngói vẩy cá. Xung quanh hệ thống mái cũng được xây dựng lan can con tiện, người thợ đã tạo dáng hình búp sen ở khoang giữa và các góc mái là hình các đài sen (4 đài sen và 24 búp sen). Bức lan can chắn mái này vừa thực làm nhiệm vụ trang trí vừa chắn nước mưa ở mái đình chảy xuống dồn vào bốn ống máng dẫn nước xuống tận mặt đất ở bốn góc đình. Đỉnh nóc đình chỉ đắp bờ nóc và để trống, bốn góc bờ quyết xây vuông vức, không có phù điêu. Tuy nhiên, ở bốn mặt chính giữa các bức lan can chắn mái, người thợ đã đắp những bức phù điêu theo kiểu hình lá cúc cách điệu; ở phía trong, phía trên và phía dưới đắp đề các thông tin theo ý đồ tư tưởng của chủ công trình. Phía Bắc đề Đình Ngô Xá Hạ (bằng chữ quốc ngữ); phía Tây để năm xây dựng 1925, phía Đông đề “Ất Sửu trọng xuân” bằng chữ hán; phía Nam ở trên đắp mặt đồng hồ Tây, mặt thể hiện bằng chữ số Ả Rập, kim giờ chỉ 12 h, kim phút chỉ 30 phút, ở dưới đề 2 chữ hán dịch nghĩa là Ngô Đình.

Bên trong hệ thống hiên là nội đình được xây vuông vức 4 mặt. Phía Nam (mặt chính) mở 3 cửa ra vào; phía Bắc mở một cửa lớn ở giữa thông với hiên và tam cấp, hai cửa sổ hai bên; phía Đông và phía Tây đều mở một cửa ra vào thông với cửa hiên chính và thẳng góc với tam cấp. Toàn bộ cửa đi và cửa số của đình trước đây đều có 2 lớp, trong kính, ngoài chớp (bằng gỗ lim).

Đình không có cấu trúc vì kèo truyền thống – tức hệ thống cột, kèo , kẻ, câu đầu, đấu trụ mà chỉ có 2 xà bằng lim dài 8 m được liên kết với kèo chữ A để đỡ hoành tải, rui mè và bộ mái. Phía dưới xà này là hệ thống trần được đóng bằng tóc xi (rơm rạ + bùn, đất, cốt tre); hiện nay hệ thống trần này đã hỏng; đã được tu bổ, nâng cấp thành trần tôn giả gỗ. Nền đình được lát gạch bát đất nung, không xây bệ cao thấp để các chức sắc và dân làng hội họp ngồi theo thứ tự mà chúng ta thường thấy ở các ngôi đình cổ, mà ở đây tạo thành phòng rộng bằng phẳng; khi họp làng, dân trải chiếu ngồi ngang nhau. Đấy là những đặc điểm của kiến trúc đình Ngô Xá Hạ, vì thế mà nó trở thành độc đáo trong hệ kiến trúc thời nhà Nguyễn nước ta. Điều đặc biệt hơn là đến thế kỷ XIX và 45 năm sau đó (thời gian nhà Nguyễn tồn tại), các công trình kiến trúc đình làng thường gắn với việc thờ thành hoàng làng để phục vụ nhu cầu sinh hoạt tinh thần, tín ngưỡng. Riêng mặt kiến trúc, đình Ngô Xá Hạ có sự giao thoa văn hoá Đông – Tây bởi những người chủ trương dựng đình ở thời điểm này đã có sự tiếp xúc và học hỏi sự du nhập của kiến trúc phương Tây (cụ thể là kiến trúc Pháp) vào nước ta những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

9. Giá trị khoa học, lịch sử:

Đình Ngô Xá Hạ rất có giá trị nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học, đặc biệt là truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng của quê hương đối với thế hệ hiện tại và mai sau.

Trần Cảnh


z3869796577419_365da06a140500e965211c4c54e01677.jpg
z3869796577685_f5e3aaffa87ef6ab9d8b11ff9454ff2b.jpg
z3869796578255_314658debf95a1b211022be0765ed74a.jpg
z3869796580633_69953f648c289a2843865ea1ca295352.jpg
z3869707950695_261199fe0e0e0336d4bb2107fe24891e.jpg



0 bình luận
(Bấm vào đây để nhận mã)

CÔNG KHAI TIẾN ĐỘ GIẢI QUYẾT TTHC

CHI TIẾT